Puan durumu, averaj ve ikili averaj
Güncellendi:
Tabloya ilk bakışta en üstteki satır dikkat çeker; oysa asıl ilginç olan ortadaki kalabalıktır. Aynı puanda toplanan üç dört takım, hangi ölçütle yan yana değil alt alta dizildi? Bu sayfada puanın nasıl biriktiğini, eşitliğin nasıl bozulduğunu ve her ölçütün neden o sırada durduğunu sırayla açıyoruz.
Puan toplama biçimleri
Futbolda yaygın düzen galibiyete üç, beraberliğe bir, mağlubiyete sıfır puan vermektir. Basketbolda birçok lig farklı bir mantık kurar: oynanan her maç sonunda galip taraf iki, mağlup taraf bir puan alabilir; maça çıkmayan ya da hükmen yenik sayılan taraf ise sıfırla kalır. Voleybolda set sonucu belirleyicidir.
| Branş | Galibiyet | Mağlubiyet | Not |
|---|---|---|---|
| Futbol | 3 puan | 0 puan | Beraberlikte iki takıma 1 puan |
| Basketbol (yaygın düzen) | 2 puan | 1 puan | Hükmen mağlubiyet 0 puan olabilir |
| Voleybol (set sonucuna göre) | 3 veya 2 puan | 0 veya 1 puan | 3-2 biten maçta kaybeden bir puan alır |
Bu tablo genel çerçeveyi gösterir; her yarışmanın talimatı küçük farklar içerebilir.
Averaj: atılan ile yenilen arasındaki fark
Averaj, bir takımın attığı gol ya da sayıdan yediğini çıkarmakla bulunur. Sıfırın üzerindeki değer takımın hücumda kazandırdığı üstünlüğü, altındaki değer ise savunmadaki açığı yansıtır. Aşağıdaki dört takımlı örnek tamamen temsilidir; hepsi on maçta yirmi puana ulaşmıştır.
| Takım (örnek) | Puan | Atılan | Yenilen | Averaj |
|---|---|---|---|---|
| Kuzey Spor | 20 | 22 | 12 | +10 |
| Liman FK | 20 | 19 | 10 | +9 |
| Çınar SK | 20 | 24 | 16 | +8 |
| Yamaç Gücü | 20 | 17 | 9 | +8 |
Çınar SK ile Yamaç Gücü averajda da eşit kalmıştır. Bir sonraki ölçüt atılan gol sayısıysa Çınar SK daha önde yer alır. Kural "en çok gol atan öne geçer" yerine "en az gol yiyen öne geçer" biçiminde yazılsaydı sıralama tersine dönerdi; bu yüzden talimatın tam metnine bakmak gerekir.
İkili averaj ve mini lig mantığı
İkili averaj, yalnızca puanda eşit kalan takımların kendi aralarında oynadıkları maçlara bakar. Diğer rakiplere karşı alınan sonuçlar bu hesaba girmez. Örneğin A ile B arasındaki ilk maç 2-1, rövanş 1-1 bitmişse A bu iki maçtan dört, B ise bir puan almış olur; genel averajda B önde olsa bile ikili hesapta A öne geçebilir.
Üç takım eşit kalırsa
Üç ya da daha fazla takım aynı puandaysa, yalnızca bu takımların birbirleriyle oynadığı maçlardan küçük bir tablo çıkarılır. Bu "mini lig" de eşitlikle sonuçlanırsa sıradaki ölçüte geçilir. Türkiye’de uzun yıllar eşitlikte önce ikili sonuçlara bakıldı; kuralın güncel hâli için ilgili sezonun talimatını açmak gerekir.
Eşitliği bozan ölçütlerin tipik sırası
- Genel averaj
- Tüm maçlarda atılan ve yenilen golün farkı.
- İkili averaj
- Yalnızca eşit puanlı takımların kendi aralarındaki maçlardan çıkan fark.
- Atılan gol
- Sezon boyunca kaydedilen toplam gol; hücum gücünü öne çıkarır.
- Deplasmanda atılan gol
- Sahadan uzakta kaydedilen goller; bazı yarışmalarda ek ölçüt olarak kullanılır.
- Fair play puanı
- Sarı ve kırmızı kartlardan türetilen düzen puanı; son çare olarak uygulanabilir.
Tabloyu okurken pratik bir yöntem
Eşit puanlı takımları bir kâğıda alt alta yazın, yanlarına her ölçütün değerini ekleyin ve talimattaki sırayla ilerleyin. Bir ölçüt farkı ortaya çıkardığı anda geri kalanına bakmanız gerekmez. Bu alışkanlık, sezon sonunda tablodaki en küçük kayma bile sizi şaşırtmasın diye tasarlanmıştır.
18 yaş altındakiler için uygun değildir. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir platformu önermez.